مقالات را دركدام نشریه علمی منتشر كنیم؟

یکی از مهم‌ترین و همچنین شایع‌ترین اشتباهاتی که دانشجویان و اساتید دانشگاهی در انتخاب ژورنال (نشریه) برای ارسال مقاله خود مرتکب می‌شوند این است که به نوع ژورنال (نشریه) توجهی نمی‌کنند. متنی که در ادامه می‌آید را بر اساس تجربیاتم و سوالاتی که روزانه از پژوهشگران محترم دریافت می‌کنم نگارش کرده‌ام و در انتهای همین مطلب نیز به پاره ای از متداول‌ترین سؤالات در زمینه انتخاب ژورنال (نشریه) جهت ارسال مقاله و پاسخ به آن سؤالات پرداخته‌ام.

basic-research
ژورنال (نشریه) ها از نقطه نظرات متفاوتی می‌توانند تقسیم بندی بشوند ولی تقسیم بندی که در زیر ارائه می‌دهم یک تقسیم بندی کاربردی از نقطه نظر سیاست‌های انتخاب مناسب‌ترین ژورنال (نشریه) برای ارسال یک مقاله است.
بر این اساس، می‌توان ژورنال (نشریه) ها (البته ژورنال (نشریه) های معتبر و خوب، وگرنه به ژورنال (نشریه) های بی اعتبار و یا تقلبی کاری نداریم) را به دو دسته زیر تقسیم کرد: (لازم به ذکر است که این نامگذاری را صرفاً از جهت آسان بودن توصیف ژورنال (نشریه) ها بکاربرده ام و نامگذاری استانداردی نمی‌باشد):
دسته اول: ژورنال (نشریه) های پیشرو تولید علم.
دسته دوم: ژورنال (نشریه) های علمی.
در زیر به تفاوت‌های هر دو دسته ژورنال (نشریه) فوق از نقطه نظرهای گوناگون می‌پردازم:
الف- نوع مقالات منتشر شده.
ژورنال (نشریه) های گروه اول فقط به انتشار نتایج پژوهش‌های جدیدی که جمله ای به علم اضافه کرده باشند می‌پردازند و از انتشار هر گونه مقاله دیگر پرهیز می‌کنند. این ژورنال (نشریه) ها معمولاً مملو از نتایج یافته‌های پژوهش‌های دانشجویان دوره‌های Ph.D. و دوره‌های Post Doc.، متاآنالیزها، مقالات مروری توسط اساتید برجسته و شناخته شده در سطح جهانی و برندگان جوایز نوبل و سایر جوایز معتبر، مقالات محتوای گزارش اختراعات وکشف تکنیک‌های جدید، مطالعات Experimental و مطالعات Cohort (آنهم نه همه مطالعات اکسپریمنتال و کوهورت) می‌باشند.
مقالات از نوع کیس ریپورت نیز فقط درصورتی که گزارش دهنده یک مورد بسیار نادر و جالب باشند شانس انتشار در این ژورنال (نشریه) ها را دارند.
ولی ژورنال (نشریه) های گروه دوم به انتشار هر نوع مقاله ای که از نظر ساختار نگارشی اشکال نداشته باشد و پژوهش آن نیز از نظر متدلوژی تحقیق نیز بر اساس استواری باشد و یافته‌های آن Valid و Reliable باشد می‌پردازند. حتی بسیاری از مقالات حاصل از پژوهش‌های دانشجویان دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی و اساتید برجسته دانشگاهی نیز در زمره این مقالات قرار می‌گیرند و راهی به ژورنال (نشریه) های گروه اول پیدا نخواهند کرد.
این ژورنال (نشریه) ها معمولاً برخلاف ژورنال (نشریه) های گروه اول، مقالات مروری را نیز از اساتید نا مشهور و حتی دانشجویان می‌پذیرند. این ژورنال (نشریه) ها معمولاً به انتشار مقالات آموزشی، مقالات مروری کوتاه، کیس ریپورتها و سایر انواع مقالات دیگر نیز با سختگیری کمتری نسبت به ژورنال (نشریه) های گروه اول می‌پردازند.
ب- نقش در کتب مرجع:
بدیهی است که کتاب‌های مرجع و Text book نیز درویرایش های بعدی خود به یافته‌های ژورنال (نشریه) های گروه اول استناد می‌کنند و احتمال ارجاع به یافته‌های درون ژورنال (نشریه) های گروه دوم توسط کتب مرجع کمتر است، هرچند که صفر نیست.
ج- ایمپکت فاکتور:
نکته خیلی خیلی مهمی که از نظر ایمپکت فاکتور این ژورنال (نشریه) ها باید به آن اشاره کرد این است که ایمپکت فاکتور فقط درمورد ژورنال (نشریه) های گروه اول است که ارزش دارد و معیاری مناسب برای مقایسه اعتبار ژورنال (نشریه) های آن گروه است. درحالی که ژورنال (نشریه) های نوع دوم اصولاً ژورنال (نشریه) هایی هستند که احتمال ارجاع به مقالات آن‌ها کمتر است و بنابراین حتی اگر این ژورنال (نشریه) ها در ISI نمایه شده و بعداً در پایگاه Journal Citation Report (JCR) از موسسه اطلاعات علمی (ISI) لیست شده و برای آن‌ها Impact Factor محاسبه شده باشد، اصولاً ایمپکت فاکتور برای مقایسه اعتبار این ژورنال (نشریه) ها معیار مناسبی نیست. علت این است که این ژورنال (نشریه) ها مملو از مقالات آموزشی، مقالات مروری و سایر مقالاتی هستند که به نوعی به یافته‌های جدید اشاره نمی‌کنند و بنابراین احتمال اینکه سایر پژوهشگران در نگارش مقالات خود به مقالات درون این گروه از ژورنال (نشریه) ها استناد کرده و به آن‌ها ارجاع بدهند بسیار کمتر می‌باشد.
بنابراین ژورنال (نشریه) های گروه دوم ممکن است ایمپکت فاکتور پایینی داشته باشند و یا اصلاً در آی اس آی نمایه نشده باشند ولی درعین حال ژورنال (نشریه) های معتبری باشند. همینجا به یک نکته درزمینه آی اس آی اشاره می‌کنم که آی اس آی فقط یکی از مؤسسات نمایه سازی علم است و تنها موسسه نیست.
البته دربین سیستم‌های مختلف، از بقیه معتبر تر است ولی بسیاری از ژورنال (نشریه) های معتبر که حتی در رده ژورنال (نشریه) های گروه اول قرار دارند حتی برای قرار گرفتن در لیست آی اس آی اقدام نکرده‌اند و برای سنجش اعتبار یک ژورنال (نشریه) باید بصورت عملی به مجموعه ای از چندین فاکتور توجه کرد که نمایه شدن یک ژورنال (نشریه) در آی اس آی و یا دیتابیس‌های دیگر نظیر پابمد و اسکوپوس و … تنها یکی از این فاکتورهاست که متاسفانه بعلت وجود تب آی اس آی در ایران و سایر کشورهای درحال توسعه، معمولاً آن سایر فاکتورها به فراموشی سپرده می‌شود.
د- خوانندگان:
نکته جالبی که دراینجا وجود دارد این است که خوانندگان ژورنال (نشریه) های گروه اول عمدتاً شامل دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی و سایر پژوهشگران است که درحال انجام پژوهش می‌باشند. به عبارتی دیگر، خوانندگان این گروه از ژورنال (نشریه) ها همگی پژوهشگر هستند و به قصد انجام مرور منابع و به قصد ارجاع به مقالات آن ژورنال (نشریه) ها در مقالات خودشان، به خواندن این ژورنال (نشریه) ها مبادرت می‌ورزند. این ژورنال (نشریه) ها معمولاً در کتابخانه‌های تخصصی دانشگاه‌ها وجود دارد و در قفسه‌های عمومی کمتر به چشم می‌خورند.
ولی خوانندگان ژورنال (نشریه) های گروه دوم عمدتاً افرادی هستند که از نظر حرفه ای و شغلی نیاز به Up to date نگهداشتن خود دارند و حال و حوصله مطالعه مقالات مربوط به پژوهش‌های بیسیک را ندارند چون اصلاً به آن نیازی ندارند. مثلاً پزشک متخصصی که چند سال است فارغ التحصیل شده نمی‌رود و مشترک ژورنال (نشریه) فوق تخصصی رشته خودش که تکنیک‌های پیچیده و موضوعات کاملاً بیسیک را منتشر می‌کند بشود. برعکس، این متخصص علاقه دارد از ژورنال (نشریه) های گروه دوم مطالعه کند که بسیاری از مقالات آن‌ها آموزشی و یاد آوری کننده نکات عمومی و رایج حرفه ای می‌باشد.
ه- تعداد ژورنال (نشریه) ها:
ژورنال (نشریه) های گروه اول ژورنال (نشریه) های بسیار معدودو انگشت شماری در هر رشته می‌باشند. متخصصان و دانشجویان هر رشته معمولاً نمی‌توانند به تعداد بیش از 10 یا 20 عدد از این ژورنال (نشریه) های رشته خود را شمارش کنند.
حتی دربین این‌ها نیز برخی از ژورنال (نشریه) ها از جایگاه ثابت و دست نیافتنی از نظر ایمپکت فاکتور و سایر معیارهای اعتبار سنجی این ژورنال (نشریه) ها نسبت به سایر ژورنال (نشریه) های همان گروه برخوردارند و انتشار یک مقاله توسط یک پروفسور یا دانشجو در طول عمرش در یکی از این ژورنال (نشریه) ها همیشه مترادف با پرستیژ علمی و کاری و اعتبار و جایگاهی است که بسیاری از همقطاران از عهده آن برنیامده‌اند. انتشار حتی یک مقاله توسط یک پژوهشگر در طول عمرش در یکی از این ژورنال (نشریه) ها یک رویای اغلب دست نیافتنی می‌باشد.
ولی ژورنال (نشریه) های گروه دوم تعدادشان چندین برابر ژورنال (نشریه) های گروه اول است و تقریباً به راحتی می‌توان بیش از یکصد ژورنال (نشریه) از این گروه را برای هر رشته علمی لیست کرد.
و- ژورنال (نشریه) های داخل ایران از کدام دسته‌اند؟
وزارت‌های بهداشت و درمان، و وزارت آموزش عالی آمده اندو ژورنال (نشریه) هایی راکه توسط دانشگاه‌های مختلف کشور منتشر می‌شوند را به دو دسته علمی-پژوهشی و علمی-ترویجی تقسیم کرده‌اند. یکی از معیارهای اصلی این تقسیم بندی، نسبت و تعداد مقالات اوریجینال نسبت به کل مقالات منتشر شده در ژورنال (نشریه) ها درنظر گرفته شده است.
با اینحال از نظرمن تمامی این ژورنال (نشریه) ها یعنی چه آن‌ها که علمی پژوهشی هستند و چه آن‌ها که علمی ترویجی هستند، در زمره ژورنال (نشریه) های گروه دوم قرار دارند و کشور مافاقد حتی یک ژورنال (نشریه) از نوع ژورنال (نشریه) های گروه اول می‌باشد.
نه تنها کشور ما، بلکه تقریباهیچ کدام از کشورهای درحال توسعه دارای ژورنال (نشریه) ی از نوع اول نیستند و همه ژورنال (نشریه) های گروه اول وابسته به انجمن‌های علمی جهانی و بین المللی مشهور در هر رشته هستند که مقر آن انجمن‌ها در کشورآمریکا و یا بعضی از کشورهای اروپایی نظیر انگلستان است.
ز- ناشر:
همانطور که قبلاً هم اشاره کردم، درپشت اغلب ژورنال (نشریه) های گروه اول سازمان‌های بین المللی علمی و شناخته شده قرار دارند.
این ژورنال (نشریه) ها گاهی بصورت اختصاصی توسط همان سازمان‌ها منتشر می‌شوند (نظیر ژورنال (نشریه) JAMA در آمریکا) و گاهی نیز در گروه ناشران برجسته ای قرار می‌گیرند و می‌توان آن‌ها را در لیست مجموعه‌هایی نظیر Nature Publishing Group (NPG) و تیلور و فرانسیس (T & F) و Oxford Journals، و نیز بخشی از (و نه تمام) ژورنال (نشریه) های لیست شده در مجموعه‌هایی نظیر Wiley Interscience و Sciencedirect و Springer پیدا کرد. درپشت بسیاری از این ژورنال (نشریه) ها نیز دانشگاه‌های معتبری نظیر هاروارد، آکسفورد، کمبریج، و … قرار دارند.
ژورنال (نشریه) های دوم نیز تقریباً نیمی از آن‌ها دارای پشتوانه دانشگاهی هستند (همانند ژورنال (نشریه) های علمی پژوهشی داخل ایران) و برخی نیز توسط ناشران حرفه ای و تازه متولد شده منتشر می‌شوند.
سؤالات متداول در زمینه انتخاب ژورنال (نشریه) مناسب برای انتشار مقالات:
در ادامه با توجه به تجربه ای که در چند سال اخیر درارتباط با نگارش مقالات و ارسال مقالات خودم و دوستان و همکارانم به ژورنال (نشریه) های مختلف بدست آورده‌ام، و باتوجه به جستجوهای مداومی که بر روی ژورنال (نشریه) ها انجام می‌دهم و مکاتبات روزمره ای که با ژورنال (نشریه) ها و ناشران مختلف دارم، به تعدادی از سؤالات متداول (Frequently Asked Questions: FAQ) در زمینه انتخاب ژورنال (نشریه) مناسب و پاسخ‌های آن می‌پردازم. سؤالات زیر ممکن است در ذهن هر یک از دانشجویان و یا اعضای محترم هیئت علمی وجود داشته باشد ولازم به توضیح است که پاسخ‌های ارائه شده به این سؤالات متداول تنها بر اساس تجربیات شخصی من است و وحی منزل نیست!
سؤال یک:
دانشجوی کارشناسی ارشد آی تی هستم. مقاله ای از نتایج پایان نامه خود تهیه کرده‌ام. آن را به کجا بفرستم؟
پاسخ: درصورتی که پژوهش شما یک اختراع یا یک اکتشاف یا یک نکته و فرضیه کاملاً جدید نباشد خودتان را معطل نکنید ووقت خودتان را در گشت و گذار و مکاتبه با ژورنال (نشریه) های گروه اول به هدر ندهید. یکی از ژورنال (نشریه) های گروه دوم را انتخاب کنید. همین ژورنال (نشریه) های گروه دوم نیز خودشان رتبه‌هایی دارند و سخت و آسان هستند. حد اکثر یکی از معتبرترین‌های آن‌ها را انتخاب و شانس خود را آزمایش کنید وگرنه مستقیم به سمت آسانگیر ترین ژورنال (نشریه) های معتبر در این گروه بروید.
سؤال دو:
دانشجوی دکترای تخصصی PhD هستم. مقاله Original ناشی از یافته‌های پژوهش دوره دکترای خودم را در کجا منتشر کنم؟
پاسخ: معمولاً عناوین پژوهش‌های پایان نامه‌های دانشجویان دکترای تخصصی از نوعی است که به یک هایپوتز جدید اشاره دارد و یافته‌های آن باعث افزایش یک جمله به علم در رشته تخصصی مربوطه می‌شود. توصیه من این است که حتماً شانس خودتان را در یک یا دو تا از ژورنال (نشریه) های گروه اول امتحان کنید. برای انتخاب همان ژورنال (نشریه) نیز با فرد باتجربه و یا استادتان (درصورتی که تجربه خوبی درزمینه انتشار دارد) مشورت کنید تا بالاترین ژورنال (نشریه) ی را که احتمال دارد مقاله شما را قبول بکند انتخاب کنید.
البته خیلی هم ایده آل فکر نکنید و اگر مقاله شما مردود شود افسرده نشوید. انتشار یک مقاله توسط دانشجوی دکترای تخصصی در ژورنال (نشریه) های گروه دوم نیز امری کاملاً قابل قبول است. تازه همین ژورنال (نشریه) های گروه دوم هم ممکن است به آسانی مقاله شما را مردود کنند.
سؤال سه:
استاد دانشگاه هستم و در زمینه ایکس پژوهش‌های متعددی انجام داده‌ام که عمده آن‌ها توسط دانشجویان PhD من و یا دانشجویان تخصصی من انجام شده است. مقاله ای از نوع مقاله مروری (Review Article) نگارش کرده‌ام. آن را به کدام ژورنال (نشریه) بفرستم؟
پاسخ: راهکاری که برای شما پیشنهاد می‌کنم دقیقاً مشابه راهکاری است که برای سؤال قبلی پیشنهاد کردم. شما حتماً شانس خودتان را در یکی از ژورنال (نشریه) های تاپ وگروه اول بیازمایید. بهتر است لیستی از میزان سخت گیری و اعتبار تعدادی از ژورنال (نشریه) های مرتبط با رشته تخصصی خودتان انتخاب کنید (مثلاً 5 عنوان ژورنال (نشریه) از بالا به پایین) و طبق یک برنامه مشخص ازاولین ژورنال (نشریه) شروع کرده و به پایین بروید تا بهترین ژورنال (نشریه) ی که ممکن است مقاله شما راپذیرش کند را Missed نکرده باشید. برای انتشار این مقاله شاید یک سال از این ژورنال (نشریه) به آن ژورنال (نشریه) بروید و یا بیشتر، ولی خسته نشوید و به محض آنکه اولین ژورنال (نشریه) مقاله شما را بعد از دو روز از دریافت آن مردود کرد افسرده نشده و مقاله خودتان را به یک ژورنال (نشریه) محلی نفرستید. البته واقع بین هم باشید و من پژوهشگری را در ایران نمی‌شناسم که توانسته باشد یک مقاله مروری در یکی از ژورنال (نشریه) های گروه Nature و یا همسطح با آن منتشر کرده باشد. اگر دوستان یکی از پژوهشگران داخل کشور را می‌شناسند که موفق شده باشد یک مقاله در یکی از ژورنال (نشریه) های دارای ایمپکت فاکتور بالای 20 بعنوان مؤلف اول منتشر کرده باشد حتماً به من خبر بدهند.
سؤال چهار:
یک پژوهشگر باسابقه هستم که پژوهشی از نوع متاآنالیز انجام داده‌ام و یا دارای یک تئوری هستم. مقاله را کجا منتشر کنم؟
پاسخ: حتماً شانس خودتان را در بالاترین ژورنال (نشریه) در رشته مورد نظر آزمایش کنید. مراقب باشید که نتایج پژوهش یا تئوری شما را قبل از انتشار سرقت نکنند.
سؤال نهم:
برای افزایش شانس پذیرش مقاله در بهترین ژورنال (نشریه) ممکن چه باید کرد؟
پاسخ: به تجربه من ثابت شده است که لازم است به موارد زیر حتماً توجه کنید:
اولاً اینکه مقاله خودتان را به یک نفر ازهمکاران بسپارید که از نظر متدلوژی و همچنین از نظر ساختار نگارشی مقالات آکادمیک بررسی و نقد کند و اصلاحات لازم را بر روی آن انجام دهید. مطالعه مقاله شما توسط همکارتان و یا یک نقاد حرفه ای معمولاً باعث می‌شود که نگارش مقاله شما به میزان قابل توجهی تغییر کند و ساختار آکادمیک بگیرد و از اشتباهات ساختاری که ممکن است با مشاهده آن‌ها توسط سردبیر ژورنال (نشریه) باعث مردود شدن مقاله شما شود جلو گیری کند. (جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه اهمیت نقد مقالات قبل از ارسال به ژورنال (نشریه) اینجا را کلیک کنید).
دوما اینکه حتماً مقاله خودتان را اگر بزبان انگلیسی تسلط ندارید به زبان فارسی نگارش کنید. سپس معادل انگلیسی کلمات تخصصی مربوط به ترمینولوژی رشته خودتان را در داخل پرانتز در جلوی هر کلمه یا هر اصطلاح یاددداشت کنید که مترجم (مترجم فارسی به انگلیسی) بتواند بهنگام ترجمه متن، بهترین و مناسب‌ترین کلمات را انتخاب کند. از مترجم بخواهید که از ترجمه تحت الفظی خودداری کند و معنای یک جمله را ابتدا درک کند و سپس با استفاده از دامنه لغات خودش اقدام به نگارش آن جمله به زبان انگلیسی بکند و صرفاً کلمات را از فارسی به انگلیسی ترجمه نکند که درآن صورت حاصل کار خیلی وحشتناک می‌شود.
سوما اینکه چه مقاله شما را یک دارالترجمه رسمی ترجمه کرده باشد و یا یک فرد فارسی زبان دارای مدرک دکترای زبان انگلیسی ترجمه کرده باشد، و چه آنکه خودتان مقاله را از ابتدا بزبان انگلیسی نوشته باشید، حتماً باید مقاله را به یک ویراستار انگلیسی الاصل بفرستید. مقالاتی که من و دوستانم به ویراستار می‌فرستیم معمولاً ده‌ها ایراد گرامری و نقطه گذاری و کاربرد اشتباه کلمات از آن گرفته می‌شود و بعضی جملات نیز اصولاً از نظر نگارش دوباره نویسی می‌شود. در این حالت مقاله به وضعیت بهتری تبدیل شده است. (جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه ویرایش انگلیسی مقالات توسط ویراستار Native American بر روی این جمله کلیک کنید).
چهارم اینکه با توجه به فورمت ژورنال (نشریه)، فایل‌های ضمیمه لازم را تهیه کنید و بخصوص در تهیه Cover Letter و Title Page استاندارد توجه کنید. اصلاً اولین چیزی که سردبیر ژورنال (نشریه) از مقاله شما مطالعه می‌کند همان کاور لتر شما است. Cover letter را خیلی کلاسیک نگارش کنید و طوری نباشد که سردبیر از مطالعه همان یک پاراگراف کاور لتر شما چنین برداشت کند که با یک نویسنده ناشی سر وکار دارد. حتماً از یک فرد باتجربه بخواهید که کاور لتر خوبی برای مقاله شما بنویسد. در نگار کاور لتر و تایتل پیج، حتماً توجه کنید که تمام آیتم‌هایی را که ژورنال (نشریه) از شما خواسته است به آن‌ها اشاره کنید.
پنجم این که در نگارش ابستراکت مقاله بیشترین دقت و وسواس را به خرج بدهید. اولین چیزی که سردبیر و داوران مجلات نگاه می‌کنند، ابستراکت مقاله شما است (البته بعد از عنوان مقاله).
ششم و آخر اینکه در انتخاب ژورنال (نشریه) مناسب و هم سطح با مقاله‌تان مرتکب اشتباه نشوید. خیلی بیش از حد ایده آل گرایانه به موضوع نگاه نکنید و توقع نداشته باشید که اولین مقاله‌تان در بهترین ژورنال (نشریه) منتشر شود. ولی سعی کنید مقاله خودتان را با توجه به اطلاعات و راهنمایی‌های همکاران و کسانی که دراین زمینه تجربه دارند، به بهترین ژورنال (نشریه) ی که ممکن است آن مقاله را پذیرش کند بفرستید. از تجربه کسانی که قبلاً دراین مسیر سنگلاخ بارها رانندگی کرده و ماشینشان پنچر شده و ماشین را کول خود کرده و از جاده به سلامت گذشته‌اند استفاده بهینه بکنید.
متن بالا تنها حاوی نتایج تجربیات شخصی من بوده است و قطعاً کامل و بی نقص نیست. درصورتی که پژوهشگران ارجمند نکاتی در نظر دارند که می‌تواند تکمیل کننده نظرات بالا باشد و یا اصلاح کننده اشتباهات من باشد، می‌توانند از طریق سایت با من تماس بگیرند.