کلیات و سرفصل روش تحقیق آکادمیک

پژوهش وکنجکاوی از تمایلات طبیعی بشر است وروشهای تحقیق در حقیقت ابزارهای دستیابی به حقیقت هستند. پیشرفت های علمی بشر تا حدودی مرهون روشهای شناختن ودانستن است. هدف کلی این واحد درسی آن است که دانشجویان را به طور مقدماتی باشیوه های تحقیق درعلوم تربیتی وروان شناسی آشنا کند تا آنان بتوانندضمن اینکه بااصول علمی تحقیق آشنامی شوند،یافته های پژوهش درعلوم انسانی را مورد مطالعه قرار دهند.

research-methods

فصل اول

نظریه عبارت است از مجموعه ای ازروابط درونی ساختها(مفاهیم) ، تعاریف وقضایایی که دیدگاه منظمی ازپدیده ها راازطریق تعیین روابط بین متغیرها به منظور تبیین ، پیش بینی وکنترل پدیده ها مشخص می کند.

هدف نهایی و آخرین جنبه از علم ، ساخت نظریه(نظریه پردازی) است یعنی دسترسی به علم نظری.

علوم تجربی خام و پالایش نشده است زیرا با پدیده ها به صورت تقریباً انتزاعی (نه تبیین شده وقابل کنترل وآزمایش) برخورد می کند.

دانش نظری می تواند طریقه رسیدن به راه حل را کوتاه کند وچون موجب تدوین فرضیه هایی می شود بردانش تجربی برتری دارد.

نظریه از طریق ایجاد انگیزه پژوهشی و هدایت پژوهشهای آتی زمینه گسترش دانش را فراهم می کند.رابطه بین نظریه و واقعیت یک رابطه دو جانبه است.

علوم تربیتی هنوز در مراحل تجربی قرار دارد وفاقد چهار چوب نظری است.

بیشتر نظریه ها نه استقرایی اند نه قیاسی بلکه ترکیبی از هر دو می باشند.

ویژگیهای نظریه علمی:

1.توانایی تبیین حقایق ومشاهدات مربوط به یک مسأله به ساده ترین صورت

2.سازگاری با واقعیتهای مشاهده شده و طبیعت دانش پیشین

3.فراهم ساختن ابزار لازم برای آزمون خود

4.ایجاد انگیزه پژوهش بیشتر در جامعه

فصل دوم

پس از مطالعه این فصل دانشجو باید:

 1.تعریفی از تحقیق و ویژگیهای آن را بیان کند.

2.مراحل تحقیق را نام ببرد.

3. متغیر وانواع آنرا تعریف کند.

4.ملاحظات اخلاقی تحقیق را ذکر کند.

واژه“ تحقیق ” در لغت به معنای درست کردن ، رسیدن ، بررسیدن ، رسیدگی ، بررسی ، پژوهش ، مطالعه ،حقیقت
وواقعیت است.

در علوم تربیتی ” تحقیق ” عبارتست از کاربرد روشهای علمی در مطالعه مسائل آموزشی _ تربیتی

در مقایسه با روش علمی ، تحقیق (روش تحقیق) دارای فرآیند رسمی تر ، عمیق تر ومنظم تر است(جان بست)

1. کنترل دقیق ، شرطی که مانع تأثیر عوامل مزاحم ونامربوط شده ورعایت آن اعتبار درونی را موجب می شود.
2.نمونه گیری صحیح ، شرطی که یافته های پژوهشی را قابل سبط و تعمیم ساخته  و  رعایت آن اعتبار   بیرونی را  موجب    می شود.

تحقیق دردرست ترین شکل خود واجد دو شرط است:

 1.هدف اصلی تحقیق حل یک مسأله یا پاسخگویی به یک سؤال یادستیابی به روابط علت ومعلولی بین متغیرهای پژوهشی است.

2.تحقیق در صدد یافتن قوانین کلی است.

3.تحقیق بر مشاهده و آزمایش تأکید دارد.

ویژگیهای تحقیق(جان بست):

4. در تحقیق از ابزارهای اندازه گیری ومشاهده استفاده می شود.
5. در تحقیق از جدیدترین منابع اطلاعاتی (منابع دست اول ) استفاده می شود.
6. در تحقیق هدف خاصی وجود دارد.

7. تحقیق مستلزم مهارت در موضوع مورد تحقیق است.
8. تحقیق فعالیتی عینی و منطقی است.
9. تحقیق به منظور پاسخگویی به سؤالاتی بدون پاسخ وجدید است.
10. تحقیق به صبر وشکیبایی ، صداقت ، شهامت و خلاقیت نیاز دارد.
11. وظیفه محقق با تهیه گزارش برای عموم به پایان می رسد.

رابطه بین تحقیق و نظریه یک
رابطه دو جانبه است.

مراحل تحقیق(لستروکسی):

1.تدوین مسأله

2.مطالعه منابع

3.انتخاب طرح تحقیق

4.تعیین و تعریف جامعه و غرنه

5.جمع آوری اطلاعات

6.تجزیه و تحلیل اطلاعات

7.بحث و نتیجه گیری

8.تهیه گزارش تحقیق

  متغیر به ویژگیهایی اطلاق می شود که میتوان دو یا چند ارزش یا عدد به آن اختصاص داد.

 تعاریف عملیاتی (کاربردی ) به تعاریفی گفته می شود که در آن پژوهشگر مجموعه فعالیت هایی را که برای اندازه گیری و یا دستکاری متغییر انجام می دهد مشخص می سازد .

پاره ای از ملاحظات اخلاقی در تحقیق به ترتیب اهمیت :

1. عدم مشارکت در پژوهش

2. داشتن اسم مستعار

3.  انتظار پذیرش مسؤلیت به وسیله پژوهشگر

فصل سوم

پس از مطالعه این فصل دانشجو باید :

 1. فعالیت های لازم برای انتخاب و بیان یک مسأله پژوهشی را بیان کند.

2. ضمن تعریف مسأله ، انواع ، نقش و ملاک های تدوین فرضیه را بیان کند.

اولین فعالیت در هر پژوهش انتخاب مسأله است . به قول جان دیویی ، اولین مرحله ، احساس مشکل می باشد . مسأله یک جمله سؤالی یا استفهامی است که می پرسد چه رابطه ای بین دو یا چند متغییر وجود دارد .

  مسأله باید جدید،روشن ، عینی و محدود باشد .

 گرچه مسأله یابی یک امردرونی و مشخص است، اما منابع مسائل جنبه بیرونی دارند به شرح زیر :

1. مسائل آموزشی و اجتماعی

2. تجارب تحصیلی و آموزشی

3. مشورت با استادان راهنما

 و….

مدلهای ارزشیابی مسأله:

1. امکان پاسخگویی به آن با عنایت به تکنولوژی موجود امکانپذیر باشد.

2. مهم باشدومسأله جدیدی را مطرح کند.

3. متناسب با ویژگیهای پژوهشگر باشد.

پژوهشگر پس از انتخاب و تعیین مسأله اقدام به بیان فرضیه پژوهش می کند.فرضیه درحقیقت راه حل پیشنهادی وفرضی
محقق برای حل مسأله است.

یک فرضیه هرگز اثبات یا تکذیب نمی شود بلکه بر اساس اطلاعات جمع آوری شده تأیید یا رد می شود وپس از تأیید درشرایط مختلف آزمایشی به یک اصل یا قانون تبدیل می شود.

فصل چهارم

پس از مطالعه این فصل دانشجو باید:

1. اهداف مطالعه منابع مربوط به موضوع مورد تحقیق را نام ببرد.

2. با منابع مقدماتی واصلی در حوزه آموزش وپرورش آشنا شود.

3. تدابیر لازم جهت استفاده از منابع را بداند.

 چند پیشنهاد به پژوهشگران جهت کمک به آنها در مطالعه منابع مربوط به موضوع:

1. با جدیدترین منابع شروع کنید.

2. حوزه معینی را نعیین کنید.

3. ابتدا چکیده ها را از طریق منابع مقدماتی مطالعه کنید.

4. یادداشت (فیش)تهیه کنیدومشخصات کامل کتابشناسی را روی هر یک بنویسید.

دو نشریه ادواری ERIC به شرح زیر است:

–  نمایه نامه نشریه های ادواری آموزش وپرورش

–  نمایه نامه پژوهش در آموزش وپرورش

فصل پنجم

پس از پایان فصل دانشجو باید:

 1. جامعه پژوهشی را تعریف کند.

2. ضمن تعریف نمونه گیری ، انواع آن را بیان کند.

3. روشهای بر آورد حجم نمونه را بیان کند.

 اولین قدم در نمونه گیری ، تعریف جامعه مورد نظر است وآن عبارت است از اینکه اعضای واقعی یا فرضی که علاقمند هستیم یافته های پژوهش را به آنها تعمیم دهیم.

 نمونه گیری یعنی انتخاب تعدادی از افراد ،حوادث یا اشیاء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه

 مزیت انتخاب یک نمونه از یک جامعه ،جلوگیری از اتلاف وقت وصرفه جویی در منابع مالی است.

 خطای نمونه گیری تابع اندازه حجم نمونه است.

در شرایط زیر بایستی نمونه را بزرگ انتخاب کرد:

1. وجود متغیرهای کنترل نشده زیاد در تحقیق

2. پیش بینی تفاوت یا همبستگی پایین

3. تقسیم گروه نمونه به زیرگروههای فرعی

4. نامتجانس بودن

5. عدم وجودوسیله پایا برای اندازه گیری متغیروابسته

فرمول برآورداندازه نمونه برای مقایسه دو گروه:

فرمول برآورد اندازه نمونه برای یک گروه:

 در مطالعات همبستگی حجم نمونه حداقل بایستی 30 نفر باشد.

فصل ششم

پس از پایان این فصل دانشجو باید:

 1. با ماهیت واهداف پژوهش تاریخی آشنا شود.

2. مراحل پژوهش تاریخی را نام ببرید.

3. منابع مدارک تاریخی را بشناسد.

 براساس گفته قدمای یونان ، تاریخ عبارت است از پژوهش به منظور باز سازی اتفاقات گذشته.

ویژگیهای پژوهش تاریخی :

1. پیچیدگی نسبی اطلاعات

2. گاهی ناقص بودن اطلاعات

3. عدم توانایی در آزمون آنها به صورت آزمایشی وکنترل شرایط

4. نسبی بودن معیارهای تجزیه وتحلیل

پژوهش تاریخی را می توان بر اساس ملاکهای زیر طبقه بندی کرد:

1. روش

2. موضوع

3. تکنیک

اهداف پژوهش تاریخی:

1. هدف مقدماتی آن بدست آوردن دیدگاه روشنی از زمان حال است.

2. محرک اصلی آن تمایلات مورخ در دستیابی به حقایق گذشته است.

مراحل:

1. تعریف ومحدود کردن مسأله

2. صورتبندی کردن فرضیه

3. جمع آوری کردن اطلاعات

4. ارزشیابی اطلاعات ومنابع

5. تجزیه وتحلیل و نتیجه گیری

6. تهیه گزارش

 منابع دست اول توسط مشاهده واقعی حادثه ارائه شده اند در حالیکه منابع دست دوم از طریق واسطه به پژوهشگر رسیده اند.

در نقد یا اعتبار بیرونی ، سندیت مدرک یا اثر مورد ارزشیابی قرار می گیرد.

در اعتبار درونی ، انگیزه ، تمایلات و محدودیتهای صاحب منبع مورد نظر است.

فصل هفتم

پس از پایان این فصل دانشجو باید:

 1. موارد استفاده تحقیق زمینه یابی را نام ببرد.

2. درباره تحقیق پرسشنامه ای توضیح دهد.

3. درباره تحقیق مصاحبه ای توضیح دهد.

 تحقیق زمینه یابی در علوم تربیتی به منظور مطالعه شرایط موجود (حال) در رابطه با نیازهای آموزشی بکار    می رود.

 نکاتی برای ایجاد سهولت در بر قراری ارتباط در پرسشنامه:

1. انتخاب واژه های ساده وجملات روشن و غیر حرفه ای(فنی)

2. عدم بکار گیری واژه ها و سؤالات جهت دار وهدایت کننده

3. مشخص کردن واحدهای اندازه گیری سؤال

 ملاک مرجعی یکی از ویژگی های پرسشنامه خوب است و عبارت است از چهارچوبی که پاسخ دهنده برای پاسخگویی به سؤالات به آنها مراجعه می کند مثلاً نظر شما درباره ظاهر معلم تان  چیست؟

نکاتی درباره تنظیم پرسشنامه:

1. سؤالات آسان ومهم در ابتدا قرار گیرند.

2. توالی زمانی وموضوعی رعایت شود ، گرچه دومی اهمیت بیشتری دارد.

3. صفحات شماره گذاری شوند.

4. مختصر باشد.

 قبل از استفاده از پرسشنامه به صورت نهایی آنرا به صورت آزمایشی اجرا کنید.

 مشکل اساسی پژوهش پرسنامه ای ، عودت پاسخ ها است. مهمترین عاملی که در این زمینه مؤثر است ، نامه ارسالی است. می توان نامه پیرو هم نوشت.

عمده ترین محدودیت یا ضعف مصاحبه عبارت است از:ایجاد رابطه عاطفی ودر نتیجه دخالت اظهار نظرهای شخصی مصاحبه گر(تأثیرات پاسخ)

 در عین حال ، به دلیل ایجاد کنش متقابل کلامی بین مصاحبه کننده ومصاحبه شونده ،مصاحبه روشی بی همتاست.

مهمترین امتیاز استفاده از ضبط صوت در جریان مصاحبه عبارت است از مصونیت از عدم انتخاب ناخودآگاه مواردی که با محتوای ذهنی مصاحبه کننده مطابقت ندارد.

رعایت چند نکته در مصاحبه:

1. استفاده گهگاه از پرسشهای راهنما در مصاحبه های غیر هدایت شده

2. آگاهی از موضوعات حساس

3. عدم پاسخ مستقیم به سؤالات مصاحبه شونده

4. توجه به خستگی مصاحبه شونده

 عمده ترین مشکلی که در کلیه تحقیقات زمینه یابی بایستی مورد توجه قرار گیرد ، مسأله نمونه گیری است.

فصل هشتم

دانشجو در پایان فصل باید :

 1. ماهیت و ویژگیهای آزمایش و علیت رابیان کند.

2. مراحل تحقیق آزمایشی را نام ببرد.

3. ملاکهای اعتبار درونی و بیرونی را بداند.

 آزمایش ،عملی ترین وپیچیده ترین روش پژوهشی است. باید توجه داشت که این روش فقط یکی از

جنبه های روشهای علمی است.

از نظر عملیاتی ، آزمایش عبارت است از مطالعه تأثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته.  هدف آن استنتاج روابط علیت بین پدیده هایی است که مورد کنترل قرار گرفته اند.

 گر چه عنصر اساسی واصلی آزمایش ،کنترل است ولی خطر تضعی یا ساختگی بودن پیش می آید.

مراحل روش آزمایشی:

1. انتخاب مسأله

2. مطالعه منابع

3. فرضیه سازی

4. تعاریف عملیاتی

5. تعیین وتعریف جامعه وانتخاب نمونه

6. تنطیم طرح آزمایشی

7. اجرای آزمایش و سپس اندازه گیری متغیر ها

8. تجزیه وتحلیل داده ها

9. نتیجه گیری

10. گزارش

متغیرهای مزاحم اعتبار درونی:

1. رخ دادهای همزمان با انجام تحقیق

2. بلوغ روانی و فیزیولوژیکی

3. اجرای پیش آزمون

4. اجرای وسایل اندازه گیری (نحوه اجرا)

 5. بازگشتهای آماری

6. تفاوتهای فردی

7. افت آزمودنیها

8.متغیرهای مزاحم اعتبار بیرونی:

 اعتبار جامعه به تعمیم نتایج حاصله به آزمودنیهای دیگر و اعتبار محیطی به تعمیم یافته های تحقیق به محیطهای جغرافیایی ویا شرایط آزمایشی دیگر اطلاق می شود.

 در شرایطی که کنترل متغیرهای اعتبار درونی بوسیله طرح تحقیق امکانپذیر است ، نمی توان تمامی متغیرهای اعتبار بیرونی را تنها بوسیله طرح کنترل کرد. در نتیجه برای بررسی آنها بایستی به توصیف دقیق متغیرهای مستقل و وابسته پرداخت.

 فصل نهم

دانشجو پس از مطالعه این فصل باید:

 1. ضمن تعریف طرح تحقیق ،ضرورت آنرا بیان کند.

2. انواع طرحهای شبه آزمایشی و آزمایشی را مشخص کند.

 وظیفه اساسی و تکنیکی یک طرح تحقیق ، کنترل واریانس است:به حداکثر رساندن واریانس متغیرهای آزمایشی ، کنترل واریانس متغیرهای مزاحم و ناخواسته وبه حداقل رساندن واریانس خطا یا اشتباه(واریانس    درون گروهها)

 گر چه طرحهای آزمایشی قادر به کنترل تمام متغیرهای اعتبار درونی هستند ولی ممکن است توانایی کنترل کلیه متغیرهای اعتبار بیرونی را نداشته باشد.

 تنها متغیر مزاحمی که در طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل و نیز طرح پس آزمون با گروه کنترل،کنترل نمی شود ، افت آزمودنیها است.

 تدوین طرح سلمان صرفاً به خاطر کنترل تحقیقاتی است که پیش آزمون موجب آگاهی آزمودنیها نسبت به متغیر مستقل (رفتار مورد آزمایش) می گردد.

 برای مقایسه نمرات پس آزمون چهار گروه سلمان ، تحلیل واریانس دو طرفه بکار می رود و نمرات پیش آزمون مورد تحلیل قرار نمی گیرد.

فصل دهم

در پایان این فصل دانشجو باید:

 با انواع طرحهای گسترش یافته از طرحهای آزمایشی آشنا شود

 طرحهای گسترش یافته از طرحهای آزمایشی ،کنترل بیشتری بر متغیرهای اعتبار درونی اعمال می کنند.

 عامل یا فاکتور یعنی متغیر مستقل . لذا تحلیل عاملی واریانس یعنی تحلیلی که در آن دو یا چند متغیر مستقل مشارکت دارد. به طبقات یا زیر گروههای هر عامل نیز سطح گفته می شود که می تواند حداقل دو یا بیشتر باشد.

 در تحلیل عامل ،متغیر مستقل ،برحسب توانا یی محقق درخل وتصرف آن به دو دسته تقسیم می شود:

1.  عملی (فعال)

2. هویتی (تشخیصی)

فصل یازدهم

در پایان این فصل دانشجو باید :

 با انواع طرحهای نیمه آزمایشی آشنا شود.

 طرحهای نیمه آزمایشی حداکثر کنترل را برمتغیرهای اعتبار بیرونی اعمال می کنند. در حالیکه توانایی کنترل برخی از ملاکهای اعتبار درونی را دارند.

در طرحهای نیمه آزمایشی محقق می تواند یک یاهردوعامل زیرراکنترل کند:

1. متغیر مستقل چه وقت اجرا می شودوکدام گروه به عنوان گروه آزمایشی بکار گرفته شود.

2. مشاهده یا اندازه گیری چه وقت صورت می گیرد.

 طرح گروه کنترل نابرابر فقط قادر به کنترل متغیرهای مزاحم وسایل اندازه گیری (نحوه اجرای آزمون) می با شد.

 تنها مزیت طرح گروه کنترل نابرابر بر طرحهای شبه آزمایشی ، کنترلی است که بر واکنش های آزمودنیها (اعتبار بیرونی) اعمال می شود.

در طرحهای سریهای زمانی با یک گروه، محقق می تواند از دونوع اندازه کیری یا مشاهده استفاده نماید:

1. مشاهده با یک گروه

2. مشاهده با گروه جانشین

فصل دوازدهم

دانشجو پس از پایان این فصل باید:

 با نحوه تجزیه و تحلیل اطلاعات آشنا شود.

 معروفترین شاخص های آمار توصیفی:

1. میانگین

2. میانه

3. انحراف استاندارد

 در تجزیه وتحلیل های مقایسه ای از آزمونهای آماری استفاده می شود که به منظور رد یا تأیید فرضیه پژوهشی بکار می روند.

 در تجزیه و تحلیل علیت ابزار یا شاخصهای آماری تفاوتی با تجزیه و تحلیل مقایسه ای ندارد ولی علیت مورد بررسی قرار می گیرد.

در روشهای آمار توصیفی ، پژوهشگر به طبقه بندی ،خلاصه کردن، توصیف و تفسیر و برقراری ارتباط از طریق اطلاعات جمع آوری شده می پردازد.

توزیعهای قبلی دارای یک توزیع بودند، اما وقتی محقق با دو توزیع مواجه شد و هدف آن بررسی رابطه آنها باشد ، با همبستگی سروکار داریم

 از روش همبستگی پیرسون زمانی استفاده می شود که داده ها با استفاده از مقیاس فاصله ای یا نسبی اندازه گیری شده باشند

 ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن درجه ارتباط یا همبستگی دو داور را مشخص می کند

  ضریب همبستگی ، اندازه همبستگی بین دو متغیر را نشان می دهدولی درباره ماهیت این ارتباط چیز زیادی نمی گوید . ماهیت ارتباط با ضریب تعیین بدست می آید.

آمار استنباطی با دو دسته مسائل سروکار دارد:

1. برآورد (بر آورد پارامترهای جامعه از طریق نمونه گیری تصادفی)

2. آزمون فرضیه

 اگر جهت و اختلاف مورد نظر مشخص نباشد آزمون دو دامنه و در غیر این صورت یک دامنه است.

 خطای اول یعنی اینکه فرض صحیح است ولی محقق آنرا رد می کند که می توان آنرا با انتخاب سطوح دقیقترنظیر یک درهزارویا افزایش اندازه نمونه کاهش داد.

 خطای دوم یعنی اینکه قبول فرض صفر در حالیکه غلط است مثلاًبه دلیل ضعف پایائی آزمون

 به آن دسته از روشهای آماری که استفاده از آنها بستگی به رعایت (دانستن)مفروضاتی در باره برخی از ویژگیها یا توزیع داده های جامعه دارد،پارامتریک در غیر این صورت غیر پارامتریک گویند.

مزیت استفاده از روشهای غیر پارامتریک:

* سادگی فرمولها

 مهم ترین عیب آنها:

 * توان آنها

توان آزمونهای آماری یعنی احتمال رد فرض صفر وقتی که این فرض واقعاً غلط است.

  توان نسبی

 خطای استاندارد میانگین

مجذور کای یا خی

در آمار غیر پارامتریک مورد استفاده قرار می گیرد. در این شرایط متغیرها گسسته یا طبقهای ومقیاس اسمی یا رتبه ای می باشد.

 برای مقایسه میانگین های مستقل

 برای گروههای همبسته و تلاشهای پژوهشگر با تهیه گزارش پژوهشی خاتمه می پذیرد که دارای 4 بخش است.

بخش اول :مقدمه وبیان مسأله

1. مقدمه

2. مطالعه منابع مربوط به موضوع موردتحقیق

3. بیان مسأله

4. هدف

5. بیان فرضیه

6. تعریف مفاهیم به صورت عملیاتی

بخش دوم: روش اجرای تحقیق

1. آزمودنیها

2. طرح پژوهشی

3. ابزار اندازه گیری

4. روش جمع آوری اطلاعات

بخش سوم : بحث ونتایج

1. یافته های پژوهش

2. بحث درباره یافته ها

3. محدودیتها

4. پیشنهادات وکاربرد

بخش چهارم : خلاصه و نتیجه گیری

* منابع

* ضمائم

ارائه دیدگاه غیرفعال است